ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΚΑΙ ΤΟ ΑΜΠΕΛΙ ΣΤΗΝ ΥΦΗΛΙΟ
Η μεγάλη οικογένεια των αμπελοειδών απαντάται σχεδόν σε όλες τις μεγάλες καλλιεργούμενες εκτάσεις της υφηλίου. Όμως η vitisvinifera, το είδος της αμπέλου από τον καρπό της οποίας παράγεται το κρασί, δεν μπορεί να καλλιεργηθεί εκτός των ορίων των εύκρατων ζωνών: δηλαδή ανάμεσα στον 50ό και τον 30ό παράλληλο στο βόρειο ημισφαίριο και τον 30ό και 40ό στο νότιο. Αυτή η άμπελος δεν αντέχει ούτε στις πολύ υψηλές θερμοκρασίες, ούτε στο υπερβολικό ψύχος. Είναι ευαίσθητη στην παρατεταμένη ξηρασία και στα πολύ υγρά κλίματα.
Είναι λοιπόν φανερό ότι το φυσικό περιβάλλον αποτελεί τον πρώτο παράγοντα που θα εξετάσουμε στην προσπάθειά μας να εξηγήσουμε τη διαμόρφωση του Παγκόσμιου χάρτη Παραγωγής κρασιού.
Δεν πρέπει όμως να υποτιμούμε το ρόλο των οικονομικών παραγόντων. Η αμπελοκαλλιέργεια και η οινοπαραγωγή έχουν υψηλές απαιτήσεις σε κεφάλαιο, τόσο για την αρχική εγκατάσταση και διατήρηση του αμπελώνα, όσο και για τη λειτουργία της μονάδας μεταποίησης της πρώτης ύλης (οινοποιείο). Είναι λοιπόν λογικό ότι ακόμη και σε ευνοϊκό φυσικό περιβάλλον συναντούμε τους αμπελώνες κυρίως σε χώρες με ικανοποιητικό δυναμισμό εμπορίου και ευκολία εμπορικών συναλλαγών, εκεί όπου είναι σίγουρη η κατανάλωση των κρασιών τους.
Το αποικιακό ρεύμα από την Ευρώπη προς τις υπόλοιπες ηπείρους είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία του αμπελώνα των τρίτων χωρών. Η εξέλιξη αυτού του αμπελώνα είχε άμεση εξάρτηση από ποικίλους πολιτικούς και θρησκευτικούς παράγοντες. Σε αυτούς τους τελευταίους συγκαταλέγεται και η αρνητική αντιμετώπιση του κρασιού από τη μουσουλμανική θρησκεία. Η αμπελοκαλλιέργεια συνέχισε την εξάπλωσή της σε χώρες όπου ο ευρωπαϊκός πληθυσμός επικράτησε στην οικονομία (Αμερική, Ν. Αφρική, Αυστραλία), ενώ ελαττώθηκε στις χώρες που εγκατέλειψαν οι Ευρωπαίοι (Β. Αφρική).
Τέλος, στους παραπάνω παράγοντες πρέπει να προσθέσουμε και ορισμένες απαιτήσεις κοινωνικής και πολιτισμικής φύσεως που απαντώνται στους λαούς των προηγμένων χωρών. Παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση της Γερμανίας όπου ο αστικός πληθυσμός, επιθυμώντας να αντιγράψει τις γαλλικές συνήθειες, γέννησε και ανέπτυξε την ανάγκη της κατανάλωσης του κρασιού.Το κρασί είναι ένα ποτό γεμάτο σύμβολα, στενά συνδεδεμένο με την ψυχαγωγία και την εορταστική διάθεση. Στις παραδοσιακά αμπελουργικές χώρες, η συμβολική αξία του κρασιού έχει ενσωματωθεί στην εθνική τους κουλτούρα και αυτό μεταφράζεται σε σημαντική κατανάλωσή του. Αντίθετα, στις χώρες που το αγνοούν, η έννοια του κρασιού ως σύμβολο δεν υπάρχει στην πολιτισμική τους κληρονομιά και η κατανάλωσή του είναι ελάχιστη.
Σήμερα στην υφήλιο καλλιεργούνται 83.080.000 στρέμματα αμπελώνων και παράγονται 251.474.000 εκατόλιτρων κρασιού (Ο.LV. 1991).
Περισσότερο από το ένα δεύτερο των αμπελώνων βρίσκονται εγκατεστημένοι στην Ευρώπη. Στη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Γερμανία. Αλλά και στην Αυστρία, την Ελλάδα, τη Βουλγαρία, την Ουγγαρία, την Τσεχοσλοβακία, τη Ρουμανία, τις πρώην Γιουγκοσλαβία και Σοβιετική Ένωση. Οι υπόλοιποι είναι διεσπαρμένοι κυρίως στη Βόρειο και Νότιο Αμερική, την Ωκεανία και τη Νότιο Αφρική.
ΤΑ ΓΑΛΛΙΚΑ ΚΡΑΣΙΑ
Αν λέγοντας «κλασσικό κρασί» εννοούμε κρασί αναγνωρισμένης και υψηλής ποιότητας, το κρασί αυτό προέρχεται από αναγνωρισμένη περιοχή και από ευγενείς ποικιλίες οιναμπέλου. Τα κλασσικά κρασιά στη Γαλλία έχουν το όνομα Μπορντώ (Bordeaux), Βουργουνδία (Bourgogne) και Καμπανία (Champagne). Μπορούμε όμως να προσθέσουμε τα κρασιά της κοιλάδας του Ροδανού (CôtesduRhône), του Λήγηρα (Loire) και της Αλσατίας (Alsace).
Bordeaux
Βρίσκεται στη νοτιοδυτική Γαλλία και αποτελεί τη μεγαλύτερη οινοπαραγωγό περιοχή στον κόσμο. Το Bordeaux φημίζεται για τα ερυθρά κρασιά του, τα οποία είναι επιδεκτικά παλαίωσης και προέρχονται από ευγενείς ποικιλίες σταφυλιών, παραδοσιακές της περιοχής: Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc και Merlot. Ακόμη καλλιεργούνται οι λευκές ποικιλίες: Sémillon, Sauvignonblanc και Muscadelle. Η διαδικασία της παραγωγής του κρασιού γίνεται σε ιδιωτικά οινοποιεία τα περίφημα Châteaux. Οι πιο γνωστές ονομασίες προέλευσης είναι οι: «Margaux», «SaintJulien», «Pauillac», «Saint-Estephe», «Médoc», «SaintEmilion», «Pomerol» και «Graves». Εδώ βρίσκεται και η περιοχή «Sauternes», η διάσημη περιοχή παραγωγής λευκών γλυκών κρασιών.
Bourgogne
Τα κρασιά της Βουργουνδίας προέρχονται κυρίως από τις ποικιλίες: PinotNoir και Gamay για τα ερυθρά, Chardonnay και Aligoté για τα λευκά. Οι ιδιοκτησίες είναι ιδιαίτερα μικρές και αυτό εξηγεί τη μεγάλη ποικιλία γεύσης και χρωμάτων που βρίσκουμε στα κρασιά της περιοχής. Οι πιο γνωστές περιοχές παραγωγής κρασιών Ονομασίας Προέλευσης είναι οι: «Chablis», «Mâconnais», «CôtedeBeaune», «CôtedeNuits», «Beaujolais» και «Chalonnaise».
Champagne
Η σαμπάνια το γνωστό αφρώδες κρασί, προέρχεται από τους πιο ηπειρωτικούς αμπελώνες της Γαλλίας και από τις ποικιλίες PinotNoir, Chardonnayκαι PinotMeunier. Στην περιοχή αυτή το κλίμα είναι ψυχρό, ηπειρωτικό. Καθώς λοιπόν οι καλές χρονιές είναι σπάνιες, δίνεται σημαντική προσοχή στην επιλογή των σταφυλιών κατά τη διάρκεια του τρύγου. Η οινοποίηση γίνεται με μία ιδιαίτερη μέθοδο. Το κρασί υφίσταται μία «δεύτερη» αλκοολική ζύμωση μέσα στη φιάλη του που έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία των γνωστών φυσαλίδων του διοξειδίου του άνθρακα.
Côtes du Rhône
Οι αμπελώνες της κοιλάδας του Ροδανού χωρίζονται στους βόρειους και τους νότιους. Στο Βορρά, κυριαρχεί η ευγενής ερυθρά ποικιλία Syrah. Εκεί παρασκευάζονται σε μικρές ποσότητες τα ονομαστά κρασιά «Hermitage» και «CôteRôtie». Στο Νότο επικρατεί η ερυθρή ποικιλία Grenache.
Οι πιο σημαντικές Ονομασίες Προέλευσης είναι οι: «Châteauneuí-du-Pape», «Gigondas», «Crozes- Hermitage», «Saint-Joseph», «Cornas», «Tavel», «Beaumes-de-Venise».
Loire
Ο Λήγηρας, ο οποίος έχει τις πηγές του στην Κεντρική οροσειρά και καταλήγει στον Ατλαντικό ωκεανό είναι ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός της Γαλλίας. Κατά μήκος του απαντάται μια μεγάλη ποικιλία αμπελώνων. Οι πιο σημαντικές ποικιλίες είναι οι λευκές: Sauvignon, Muscadet, Cheninblanc και οι ερυθρές: Gamayκαι CabernetFranc. Οι γνωστές περιοχές παραγωγής κρασιών Ονομασίας Προέλευσης είναι οι: «Pouilly-sur-Loire», «Sancerre», «Vouvray», «Bourgueil», «Chinon», «Saumur», «Muscader» και «Anjou».
Alsace
Τα κρασιά της Αλσατίας, μοναδικά στη Γαλλία για το φρέσκο, έντονα αρωματικό χαρακτήρα τους, προέρχονται από τις ποικιλίες Riesling, Gewürztraminer, Muscat, Sylvaner, Pinotblanc, Pinot Gris και Pinot Noir. Η Αλσατία είναι η μόνη περιοχή όπου τα κρασιά δεν αναγνωρίζονται από τη γεωγραφική τους προέλευση αλλά από την ποικιλία του σταφυλιού.
ΤΑ ΙΤΑΛΙΚΑ ΚΡΑΣΙΑ
Η Ιταλία βρίσκεται πλέον στη δεύτερη θέση του καταλόγου των χωρών – παραγωγών κρασιού (μετά από τη Γαλλία), όπως και των χωρών – καταναλωτών. Το κρασί σε αυτή τη χώρα αποτελεί παράδοση. Κατέχει κύρια θέση στην πολιτιστική παράδοση, ενώ το αμπέλι συναντάται σχεδόν σε όλη την ιταλική ύπαιθρο.
Οι αμπελώνες απλώνονται κυρίως σε τέσσερα μεγάλα γεωγραφικά διαμερίσματα:
Στις Βορειοδυτικές Περιοχές
(Piemonte, Lombardia, Liguria, Valled’ Aosta)
Τα πιο γνωστά κρασιά παράγονται στο Piemonte, την όμορφη περιοχή με τους χαμηλούς λόφους. Είναι το Barolo και το Barbaresco, των οποίων η ονομασία είναι ελεγχόμενη και εγγυημένη. (DOCG: DenominazionediOrigineControllataeGarantita).
Το Barolo είναι ερυθρό κρασί, ρωμαλέο, πλούσιο και γενναιόδωρο που προέρχεται από την ποικιλία Nebbiolo και φτάνει στο απόγειο των οργανοληπτικών του χαρακτηριστικών σε δέκα έως δέκαπεντε χρόνια. Το Barbaresco, επίσης ερυθρό από την ίδια ποικιλία οιναμπέλου είναι πιο μαλακό και καταναλώνεται πιο νέο. Άλλο ονομαστό κρασί είναι το AstiSpumante, ένα αφρώδες, λευκό κρασί με μοναδικό αρωματικό χαρακτήρα, δώρο της λευκής ποικιλίας Muscat.
Στις Βορειοανατολικές Περιοχές
(Trentino, AltoAdige, Veneto, Friuli, VeneziaGiulia)
Τα κρασιά αυτών των περιοχών παρουσιάζουν ένα ... πιο μοντέρνο στυλ!
Στους λόφους που περιτριγυρίζουν τη Βερόνα από αυτόχθονες και γαλλικές ποικιλίες οιναμπέλου, παράγονται τα κρασιά Valpolicella και Soave, καθώς και το Bardolino, ερυθρό κρασί που πίνεται φρέσκο.
Στις Κεντρικές Περιοχές
(Toscana, Umbria, Lazio)
Το κέντρο της αμπελοοινικής Ιταλίας είναι η Τοσκάνη, περιοχή παραγωγής ονομαστών ερυθρών κρασιών από την ποικιλία Sangiovese. Εδώ παράγονται τα τρία από τα έξι ιταλικά κρασιά D.O.C.G. Τα Chianti, BrunellodiMontalcino, VinonobilediMontepulciano, ερυθρά κρασιά παλαίωσης, γνωστά στην παγκόσμια αγορά κρασιού.
Στις Νότιες Περιοχές
(Campania, Basilicata, Calambria, Sicilia, Sardegna)
Σε αυτές τις περιοχές παράγονται μεγάλες ποσότητες, κυρίως επιτραπέζιων κρασιών. Μερικά γνωστά είναι: το Falerno, με βαθύ κόκκινο χρώμα και πλούσιο σώμα και το LacrimaChristi, λευκό γλυκό.
ΤΑ ΚΡΑΣΙΑ ΤΗΣ ΙΒΗΡΙΚΗΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ
Μέχρι πριν από μία δεκαετία το Porto και το Sherry ήταν τα μόνα γνωστά κρασιά της Ιβηρική Χερσονήσου. Σήμερα όμως η κατάσταση είναι διαφορετική. Για ποικίλους λόγους και άλλα ισπανικά καθώς και πορτογαλικά κρασιά άρχισαν να γίνονται γνωστά και να παίρνουν σημαντική θέση στις αγορές του εξωτερικού.
Οι πιο γνωστές οινοπαραγωγές περιοχές της Ισπανίας είναι η Rioja και η Jerez.
H Rioja βρίσκεται στη βόρειο Ισπανία και παράγει λευκά και ερυθρά κρασιά ποιότητας. Οι ποικιλίες που καλλιεργούνται κυρίως είναι οι ερυθρές: Tempranillo, Garnacha, Graciano, Mazuelo και οι λευκές Viura και Malvasia.
Το κύριο χαρακτηριστικό των ερυθρών κρασιών από τη Riojaείναι το έντονο άρωμα βανίλιας, αποτέλεσμα της παραμονής τους σε μικρά δρύινα βαρέλια.
Η Jerezβρίσκεται στη νοτιοδυτική γωνία της Ισπανίας. Η ονομασία της στη γαλλική γλώσσα είναι Xèrés και στην αραβική Sherry. Ένα συνθετικό του τριπλού αυτού τοπωνυμίου χρησιμοποιείται ως Ονομασία Προέλευσης των κρασιών που παράγονται στην περιοχή. Των ξηρών έως και αρκετά γλυκών κρασιών με μεγάλη περιεκτικότητα σε αλκοόλη που παράγονται από τις ποικιλίες Palomino, PedroXiménez και Moscarel.
Στην Πορτογαλία οι πιο γνωστές Ονομασίες Προέλευσης είναι οι: Porto και Madera, για γλυκά «ενισχυμένα» κρασιά και η Dao για ξηρά κρασιά.
Στη βόρεια Πορτογαλία βρίσκουμε τη ζώνη παραγωγής των κρασιών Vihnoverde. Είναι κρασιά «πράσινα», δηλαδή φρέσκα, νεαρά, με μικρή περιεκτικότητα σε αλκοόλη. Λίγο πιο νότια, οι αμπελώνες του Dao παράγουν ένα ερυθρό, ελαφρύ κρασί.
Από τους αμπελώνες της κοιλάδας του Douro παράγονται όλοι οι τύποι κρασιών Porto. Είναι τα κρασιά τα οποία έχουν «ενισχυθεί» με την προσθήκη αλκοόλης, οπότε είναι λιγότερο ή περισσότερο γλυκά. Στη συνέχεια παλιώνουν σε βαρέλια, σε κάβες του λιμανιού του Porto.
Στη Μαδέρα, το νησί του Ατλαντικού Ωκεανού που υπάγεται διοικητικά στην Πορτογαλία, παράγονται κρασιά που κυκλοφορούν με αυτήν την Ονομασία Προέλευσης. Εμφανίζουν ιδιαίτερο χαρακτήρα οξείδωσης που θυμίζει αρωματικά και γευστικά τον αντίστοιχο των brandies.
ΤΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ ΚΡΑΣΙΑ
Η Γερμανία είναι η βορειότερη οινοπαραγωγός χώρα της Ευρώπης. Γι’ αυτόν το λόγο ο αμπελώνας της είναι σχεδόν αποκλειστικά αφιερωμένος στα λευκά κρασιά, ενώ οι καιρικές συνθήκες κάθε χρονιάς παίζουν σημαντικό ρόλο στην ποιότητά τους.
Οι ποικιλίες οι οποίες καλλιεργούνται είναι οι Riesling, Sylvaner και MüilerThurgau οι οποίες δίνουν λευκά κρασιά με έντονο φρουτώδη χαρακτήρα και φρεσκάδα. Ιδιαίτερα γνωστά είναι τα κρασιά του Ρήνου τα οποία προέρχονται από τα αμπέλια που βρίσκονται κατά μήκος των όχθεων του ποταμού.
Οι πιο γνωστές γεωγραφικές ενδείξεις είναι οι: «Mosel-Saar-Ruwer», «Nahe», «Rheingau», «Rheinhessen».
ΤΑ ΚΡΑΣΙΑ ΤΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ
ΤΑ ΚΡΑΣΙΑ ΤΗΣ Β. ΑΜΕΡΙΚΗΣ
Όταν αναφερόμαστε στα κρασιά της Β.Αμερικής αναπόφευκτα μας έρχονται στο μυαλό εικόνες από τους τεράστιους αμπελώνες της Καλιφόρνιας, τις περιοχές, δηλαδή, των Napa Valley, Sonoma, Mendocino, Monterey, Santa Barbara, όπου καλλιεργούνται σχεδόν αποκλειστικά ευρωπαϊκές ποικιλίες, οι: Cabernet Sauvignon, Carignan, Grenache, Pinot Noir, Chenin blanc, Chardonnay, Riesling και Sauvignon, αλλά και η ιθαγενής Zinfandel.
Κρασιά όμως (και μερικά από αυτά ονομαστά), παράγονται και στις πολιτείες της Νέας Υόρκης, του Όρεγκον, της Αριζόνας, της Ουάσινγκτον και του Νέου Μεξικού.
ΤΑ ΚΡΑΣΙΑ ΤΗΣ Ν. ΑΜΕΡΙΚΗΣ
Στη Ν. Αμερική το αμπέλι μεταφέρθηκε και καλλιεργήθηκε από τους Ισπανούς και τους Πορτογάλους αποίκους. Όμως, οι ακραίες κλιματολογικές συνθήκες και το «μη φιλικό» έδαφος περιόρισαν την καλλιέργειά του. Παρ’ όλα αυτά, αρκετές χώρες παράγουν κρασιά, με πρώτες στον κατάλογο τη Χιλή και την Αργεντινή. Οι ποικιλίες της οιναμπέλου που καλλιεργούνται είναι και εδώ οι ευρωπαϊκές CabernetSauvignon, CabernetFranc, Merlot, Nebbiolo, Trebbiano, PinotNoir, Tempranillo, Chardonnay, Riesling, Muscat, Chenin, Sémillon.
ΤΑ ΚΡΑΣΙΑ ΤΗΣ ΝΟΤΙΟΑΦΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ
Το αμπέλι καλλιεργείται στις ακτές και στις πεδιάδες του εσωτερικού της χώρας, για περισσότερο από τρεις αιώνες. Στην περιοχή CapeTown, όπου παράγονται τα περισσότερα κρασιά, το κλίμα είναι ιδανικό για την αμπελοκαλλιέργεια. Οι αμπελο-οινικές περιοχές των Stellenbosch και Paarl παραδοσιακά θεωρούνται και οι δύο μεγαλύτερες της χώρας. Πρόσφατα όμως προστέθηκε δίπλα τους αυτή του Overberg ενώ η κοιλάδα της Constantia εξελίχθηκε στην πιο ενδιαφέρουσα περιοχή παραγωγής λευκών κρασιών σε όλη την Νοτιοαφρικάνικη Ένωση.
Και εδώ φυτεύθηκαν οι ευρωπαϊκές ποικιλίες: CabernetSauvignon, Syrah, Chardonnay, CheninBlanc, Muscard’ Alexandrie, Sauvignon.
ΤΑ ΚΡΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ
Το αμπέλι στην Αυστραλία καλλιεργήθηκε από και για τους Βρετανούς. Αυτοί μονοπώλησαν και καθόρισαν την παραγωγή του κρασιού, σε όλη την ήπειρο, προσανατολιζόμενοι στα φθηνά επιτραπέζια κρασιά. Μόνο την τελευταία εικοσαετία, με τη χρήση της τεχνολογίας, σημειώθηκε σημαντική και θεαματική αναβάθμιση της ποιότητάς τους.
Οι ποικιλίες που καλλιεργούνται είναι οι γνωστές: Chenin, Riesling, Sémillon, Syrah, Cabernet Sauvignon, Muscadelle, Muscat, Chardonnay.